1. Marka nedir?

Marka, bir işletmenin mal ve/veya hizmetlerini, başka işletmelerin mal ve/veya hizmetlerinden ayırt etmek amacıyla kullanılan işaretlerdir.

2. Markalar hangi yasal düzenlemeler ile korunur?

Markalar, Markaların Korunması Hakkında 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde özel olarak korunurlar. Bu düzenlemeler çerçevesinde korumadan yararlanabilecek markalar “tescilli” markalardır. Tescil edilmemiş markaların Türk Ticaret Kanunu’nun 56. ve devamındaki maddelerinde yer alan haksız rekabete ilişkin hükümler çerçevesinde korunması mümkündür. Tescil edilmemiş markalar, bazı istisnai durumlarda, dolaylı olarak 556 sayılı KHK kapsamında da korunabilir.

3. Ne tur işaretler marka olarak tescil edilebilir?

Bir işletmenin mal veya hizmetlerini bir başka işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla, kişi adları, sözcükler, şekiller, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer bicimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaret marka olarak tescil edilebilir. Görüldüğü gibi, marka olarak kullanılabilecek işaretlerin kapsamı oldukça geniştir. Ancak markaya ilişkin olarak tanımdan çıkarılabilecek üç tane temel özellik bulunmaktadır:
_ Marka, bir işarettir.
_ Marka olacak işaretin, çizimle veya herhangi bir şekilde görüntülenebilmesi gerekir (üç boyutlu şekillerin veya notaya dökülmesi şartıyla bir melodinin de marka olarak tescili mümkündür).
_ Marka olarak tescil edilecek işaretin ayırt edici olması gerekir.

4. Reklam sloganları marka olarak tescil edilebilir mi?

Ayırt edici niteliği olması kaydıyla reklam sloganları marka olarak tescil edilebilir.

5. Melodiler marka olarak tescil edilebilir mi?

Melodinin notalara dökülmüş şekli, bir ifade turu sayıldığından, marka olarak tescili mümkündür.

6. Marka olarak tescil edilemeyecek işaretler hangileridir?

_ Aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markalar.
_ Mal veya hizmetlerin niteliği, kalitesi veya üretim yeri, coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltıcı işaretler ve adlar.
_ Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer ve coğrafi kaynak belirten işaretler.
_ Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaretler.
_ Malın özgün doğal yapısından ortaya çıkan şeklini veya bir teknik sonuç elde etmek için zorunlu olan işaretler.
_ Paris Sözleşmesi’ne üye ülkelerin hükümranlık işaretleri, bayrakları veya şamaları.
_ Tarihi ve kültürel değerleri bakımından halka mal olmuş işaretler ve adlar.
_ Sahibi tarafından izin verilmeyen, Paris Sözleşmesi anlamında tanınmış markalar.
_ Dini değerleri ve sembolleri içeren markalar.
_ Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı markalar.

7. Kullanım amaçlarına göre markalar kaç türlüdür?

Kullanım amaçlarına göre markalar, ticaret markaları ve hizmet markaları olmak üzere iki türlüdür.

8. Ticaret markası nedir?

Malların hangi işletme tarafından üretildiğini ve/veya piyasaya sunulduğunu gösteren markalar, ticaret markalarıdır.

9. Hizmet markası nedir?

Belli bir malla ilişkisi olmayan ve sadece bir hizmeti diğer işletmelerin hizmetlerinden ayırt etmek amacıyla kullanılan markalar, hizmet markalarıdır. Bu tur markalar çoğunlukla bankacılık, otelcilik, danışmanlık, sigortacılık, fuarcılık gibi sektörlerde kullanılır.

10. Sahiplerine göre markalar kaç türlüdür?

Sahiplerine göre markalar ferdi marka, garanti markası ve ortak marka olmak üzere üç türlüdür.

11. Ferdi marka nedir?

Gerçek veya tüzel kişi işletmenin tek başına ve bağımsız olarak kullandığı markadır.

12. Garanti markası nedir?

Marka sahibinin kontrolü altında bir çok işletme tarafından kullanılan ve o işletmelerin ortak özelliklerini, üretim usullerini, coğrafi menşelerini ve kalitesini garanti etmeye yarayan markalar, garanti markalarıdır; TSE, Woolmark, ISO 9001 gibi. Garanti markaları, mal veya hizmetlerin belli niteliklere sahip olduğunu gösterir.

13. Ortak marka nedir?

Üretim, ticaret veya hizmet işletmelerinden oluşan bir grup tarafından kullanılan markaya ortak marka denir. Bu tür markalarda, markanın sahibi markayı kullanan grup değil, gruba dahil işletmelerdir. Tescil için marka sahiplerinin birlikte hareketi gerekli iken, yenilenmesi için ortaklardan birinin başvurusu yeterlidir.

14. Ortak markaların holding markalarından farkı nedir?

Holding markalarında, ortak markalardan farklı olarak markanın sahibi holdingdir. Dolayısıyla, holding markası ferdi marka niteliğindedir. Holdinge bağlı işletmeler kendi markalarının yanında holdingin ortak markasını da kullanır.

15. Markayı kullanacak işletmenin belli bir büyüklükte olması gerekir mi?

Marka, hem ticari işletmeler, hem de esnaf işletmeleri tarafından kullanılabilir.

16. Marka kullanmanın yararları nelerdir?

Marka kullanımı, sahibine aşağıdaki avantajları sağlar:
_ Mal ve hizmetlerin kaynağını gösterme (malın hangi işletme tarafından üretilip piyasaya sunulduğu).
_ Mal ve hizmetlerin diğer mal ve hizmetlerden ayırt edilmesi.
_ Malın kalitesinin garanti edilmesi (belli markayı taşıyan ürünlerin kaliteli olduğuna güven).
_ Reklam fonksiyonu (halkın, marka aracılığıyla malı tanıması)

17. Marka kullanımı ile ilgili simgeler ve anlamları nelerdir?

Markaların, kullanımı sırasında, tescilli olup olmadığı ile ilgili olarak marka ile birlikte gösterilen simgeler vardır. Uluslararası alanda herkes tarafından kabul görmüş olan simgeler;
_ R
_ TM
_ SM
olmak üzere 3 adettir.

18. Bir markanın üzerinde yer alan "R" işareti ne anlama gelir?

R işareti, uluslararası kullanım bicimi olup, sağ üst köşesinde yer aldığı markanın tescilli olduğu anlamına gelir. Ancak, bu işaretin, sadece markanın sağ üst köşesinde kullanılması, markanın hangi ülkede hangi numara ile tescilli olduğunu açıklayamamaktadır. Bu nedenle, bu tur kullanımda, markanın tescilli olduğu ülke ve tescil numarasının da ayrıca belirtilmesi gerekir.

19. Bir markanın üzerinde yer alan TM işareti ne anlama gelir?

Herhangi bir markanın sağ üst köşesindeki TM işareti, söz konusu markanın mallarla ilgili tescilsiz bir ticaret markası olduğunu göstermektedir.

20. Bir markanın üzerinde yer alan SM işareti ne anlama gelir?

Herhangi bir markanın sağ üst köşesindeki SM işareti, söz konusu markanın hizmetlerle ilgili tescilsiz bir hizmet markası olduğunu göstermektedir.

21. Tescilsiz marka kullanımının sakıncası var mıdır?

Her ne kadar tescilsiz marka kullanımı yasal, hatta marka tescili zorunlu değil ise de; tescilsiz marka kullanımı birtakım sakıncaları da beraberinde getirmektedir:
_ Aynı mal ya da hizmetler ile ilgili olarak daha önce tescilli bir markanın varlığı karşısında, hem markaya yapılan yatırımların tümüyle boşa gitmesi, hem de hukuk ve ceza davaları ile karşı karşıya kalmak riski söz konusudur.
_ Tescilsiz bir marka kullanıldıktan sonra tescil edilmek istendiğinde, aynı ya da benzer bir markanın varlığı nedeni ile tescilin reddedilmesi ihtimali her zaman söz konusudur.
_ Tescilsiz kullanılan bir markayı taşıyan malların ihracatında, mallara gümrüklerde el konulması da her zaman mümkündür. Tüm bu durumlar dikkate alındığında, markanın tescilsiz kullanımının, tapusu alınmamışa bir arazi üzerine bina inşa etmeye benzediği söylenebilir.

22. Marka hakkını elde etmek için nereye başvurmak gerekir?

556 sayılı KHK çerçevesinde marka korumasından yararlanması istenen işaretin TPE nezdinde tescil ettirilmesi gerekir.

23. Marka tescil prosedürünün aşamaları nelerdir?

556 sayılı KHK kapsamında koruma elde edilmesi, kullanılmak istenen işaretin marka olarak tescil edilmiş olmasına bağlıdır. Tescil için başvurusu yapılan işaret, TPE tarafından önce şekli incelemeye tabi tutulur. Şekli inceleme, marka başvurusunun gerekli şekli yasal koşulları taşıyıp taşımadığının tespitidir. Başvuru, şekli acıdan eksiksiz olması halinde, tescil engellerinin bulunup bulunmadığının tespiti için esasa ilişkin incelemeye tabi tutulur. Bazı tescil engellerinin varlığı halinde TPE, başvuruyu kendiliğinden reddetmelidir. Diğer tescil engellerinin bulunması halinde ise, TPE başvuruyu kendiliğinden değil, ilgili üçüncü bir kişinin itirazı üzerine inceler ve reddedebilir. TPE’nin başvuruyu reysen reddetme yetkisi olan hallere mutlak red nedenleri, üçüncü kişilerin itirazı üzerine incelenebilen red nedenlerine ise nisbi red nedenleri denir. Genel olarak bakıldığında mutlak red nedenleri, kamu yararını ilgilendiren veya tescil başvurusu yapılan işaretin marka niteliğinde olmadığı durumlarda söz konusudur. Örneğin, işaretin ayırt edici niteliğe sahip olmaması, daha önce tescilli bir markanın aynısı veya ayırt edilemeyecek kadar benzeri olması, belli bir grubu, malların cinsini veya vasfını nitelendirmesi nedeniyle kimsenin tekeline verilememesi gibi durumlar, mutlak red nedenleri arasında yer almaktadır. Markanın tescili için mutlak red nedenleri, 556 sayılı KHK’nin 7. maddesinde, nisbi red nedenleri ise KHK’nin 8. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Başvuru şartları eksik olmayan marka tescil başvurusuna karşı, bunun TPE’nin bülteninde yayınlanmasından itibaren üç ay içerisinde ilgili kişiler gerekçeleriyle itiraz edebilirler. TPE itirazı reddederse başvuru sicile kaydedilir. Başvuru sahibine Marka Tescil Belgesi verilir.

24. TPE Kararlarına karışı itiraz edilebilir mi?

TPE kararlarına karşı kararın bildiriminden itibaren 2 ay içinde itiraz edilebilir.

25. TPE kararlarına karışı dava açılabilir mi?

TPE’nin kesinleşen kararlarına karşı kararın bildirim tarihinden itibaren 2 ay içinde yetkili mahkemede dava açılabilir.

26. Tescil edilmediği halde bir markanın 556 sayılı KHK hükümlerinden yararlanması mümkün müdür?

556 sayılı KHK kapsamında korumadan yararlanabilmek için kural, markanın tescilli olması ise de, KHK’nin bazı hükümleri, tescilsiz işaretlerinde “dolaylı” olarak korunmasına imkan vermektedir. Bu düzenlemelerden ilki, 556 sayılı KHK’nde mutlak red nedenleri arasında sayılan, Paris Sözleşmesi anlamında tanınmışı markaların korunmasına ilişkin hükümdür. Buna göre, Paris Sözleşmesi’nin 1. mükerrer 6. maddesine göre tanınmış markaların, üçüncü kişiler tarafından tescil talebi, bu marka sahiplerinin izin vermemesi durumunda TPE tarafından reysen reddedilecektir. Bir markanın, Paris Sözleşmesi anlamında tanınmış olup olmadığının tespitinde, ilgili urun pazarındaki görüşlerin esas alınacağı kabul edilmektedir. Bu hüküm sayesinde, Türkiye’de tescilli olmayan, dolayısıyla Türkiye sınırları içinde korunması mümkün olmayan bir markanın, bir başkası adına tescil edilmesi engellenerek, dolaylı bir koruma sağlanmaktadır 556 sayılı KHK kapsamında tescilsiz markaya koruma sağlayan ikinci düzenleme, nisbi red nedenlerine ilişkin 8. maddenin üçüncü fıkrasında bulunmaktadır. Buna göre, marka tescili için yapılan başvuru tarihinden önce, bu işaret için hak elde edilmişse veya belirtilen işaret, sahibine daha sonraki bir markanın kullanımını yasaklama hakkı veriyorsa, tescilsiz bir markanın veya ticaret sırasında kullanılan bir başka işaretin sahibinin itiraz etmesi üzerine tescil talebi reddedilir. Böylelikle, tescil tarihinden önce bir işareti kullandığı halde tescil ettirmeyen kişiye, markayı bir başka kişinin tescil ettirmek istemesi durumunda itiraz hakkı tanınmıştır.

27. Tescilli markanın sahibine sağladığı haklar nelerdir?

Tescilli marka sahibine tanınan tekelci hak sayesinde, aşağıdaki fiillerin marka sahibinin izni olmaksızın gerçekleştirilmesi engellenebilir:
_ Markanın tescil kapsamına giren aynı mal ve hizmetlerle ilgili olarak, tescilli marka ile aynı olan herhangi bir işaretin kullanımı. Bu ihtimalde, tescilli markanın aynısının aynı mal ve hizmetler için kullanılması engellenebilir.
_ Tescilli marka ile benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal ve hizmetlere benzeyen mal ve hizmetleri kapsayan, bu nedenle halk üzerinde karıştırılma ihtimali olan işaretlerin kullanımı engellenebilir. Bu ihtimalde, tescilli marka ile benzer olan markaların, benzer mal ve hizmetlerde kullanılması da koruma kapsamına alınmıştır. Korumanın sağlanması için ikinci kullanımın karışıklığa neden olması gerekir. Karışıklığa neden olma hali, tüketicinin almak istediği marka yerine, başka marka ürünü alması halinde ortaya çıkabileceği gibi; farklı markalı mal aldığını bildiği, buna rağmen, iki ürünün üreticileri arasında ekonomik bir birlik olduğunu düşündüğü hallerde de bulunmaktadır.
_ Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsamına giren mal ve hizmetlerden farklı mal ve hizmetlerde kullanılması halinde, tescili istenen işaretin kullanılmasıyla tescilli markanın itibarından dolayı haksız avantaj elde edecek veya tescilli markanın ayırt edici karakterine zarar verecek nitelikteki herhangi bir işaretin kullanılması engellenebilir. Bu kapsamda korunan markalar, ülke çapında kalite sembolü haline gelmiş tanınmış markalardır. Tanınmış markaların korunmasında, markanın sadece tescil edildiği veya buna benzer türdeki mal ve hizmetler acısından koruma sağlayacağı kuralına istisna getirilmektedir. Örneğin, elektronik eşya üretimi sınıfında bulunan mallar için tescilli olan bir markanın, bir başkası adına deterjan için tescili mümkündür. Buna karşılık, eğer elektronik eşya sınıfında kullanılan marka, ülke çapında olumlu bir itibara sahip olmuş ve o malla ilgili olmayan kişiler tarafından da tanınıyorsa, bir başkası adına deterjan için de tescil edilemeyecektir.

28. Tescilli marka ne kadar süre ile korunur?

Tescilli markanın koruma suresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır. Bu süre, talep üzerine 10’ar yıllık dönemler halinde yenilenerek sınırsız olarak uzatılabilir. Yenileme talebinin yapılması, koruma suresinin sona erdiği ayın son gününden önceki 6 ay içinde gerçekleşir. Bu sürenin kaçırılması durumunda, yenileme talebi, ek ücret ödenmesi koşuluyla, koruma suresinin sona erdiği ayın son gününden itibaren 6 aylık süre uzatımı içinde de yapılabilir. Anılan süre içinde marka korumasından yararlanmanın ön koşulu, yıllık ücretlerin ödenmiş olmasıdır.

29. Tescil edilmiş bir markanın kullanılması zorunlu mudur?

Tescil ettirilmiş markanın sahibi veya yetkilendirdiği kişi (örneğin lisans alan) tarafından kullanılması gerekir. Tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde haklı bir neden olmadan kullanılmaması veya bu kullanıma 5 yıllık sure ile kesintisiz ara verilmesi durumunda marka iptal edilir.

30. Marka hukuki işlemlere konu olabilir mi?

Tescilli bir marka, başkasına devredilebilir, miras yolu ile intikal edebilir, kullanma hakkı lisans sözleşmesine konusu olabilir, rehin edilebilir.
_ Rehin hakkı bakımından Medeni Kanun' un rehin hakkına ilişkin hükümleri uygulanır.
_ Marka tescil edildiği mal veya hizmetlerin tümü veya bir kısmı için devredilebilir.
_Bir işletmenin aktif ve pasifleri ile birlikte devri, aksi kararlaştırılmamışsa, işletmeye ait markaların da devrini kapsar.
_Devir, taraşardan birinin talebi üzerine, sicile kayıt edilir ve yayınlanır.
_Devir, sicile kaydedilmediği sürece, taraşar tescilden doğan yetkileri iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez.
_ Tescilli bir marka, işletmeden bağımsız olarak, teminat olarak gösterebilir. Markanın teminat olarak gösterilmesi, taraşardan birinin talebi üzerine, sicile kaydedilir ve yayınlanır.
_ Tescilli bir marka işletmeden bağımsız olarak, haczedilebilir. Haciz sicile kaydedilir ve yayınlanır.
_ Tescilli bir markanın kullanım hakkı, tescil edildiği mal veya hizmetlerin bir kısmı veya tamamı için lisans sözleşmesine konu olabilir.

Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa, lisans tekelci (inhisarı) değildir. Lisans veren markayı kendi kullanabileceği gibi, üçüncü kişilere aynı markaya ilişkin başka lisanslar da verebilir.

31. Markanın bir başkası tarafından kullanılması durumunda, marka sahibi veya lisans alan hangi yollara başvurabilir?

Tescilli markanın tecavüze uğraması durumunda, marka sahibi veya lisans alan davadan önce, dava ile birlikte veya dava sırasında mahkemeden ihtiyati tedbir talebinde bulunulabileceği gibi hukuk ve ceza davası açılabilir. İhtiyati tedbir kapsamında, marka sahibi, marka hakkına tecavüz fiillerinin durdurulmasını, marka hakkına tecavüz nedeniyle üretilmesi veya ithali cezayı gerektiren eşya ile bunları üretmeye yarayan araçlara el konulmasını herhangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesini isteyebilir. Hukuk davalarına konu talepler şunlardır:
_ Marka hakkına tecavüz fiillerinin durdurulması ve önlenmesi.
_ Marka hakkına tecavüz durumunun giderilmesi.
_ Tecavüz nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararın giderilmesi.
_ Marka hakkına tecavüz oluşturan ürünler ve bunların üretiminde kullanılan araçlara el konulması.
_ El konulan ürün ve araçlar üzerinde marka sahibine mülkiyet hakkı tanınması.
Tecavüz fiilini işleyen kişiye karşı ceza davası açılması da mümkündür.
Bu kapsamda hapis ve para cezasının yanı sıra, işyeri kapatma ve ticaretten men cezaları da öngörülmüştür.

32. Marka hakkına tecavüzün mevcut olmadığı hakkında dava açılabilir mi?

Menfaati olan herkes, marka sahibine karşı dava açarak, fiillerinin marka hakkına tecavüz teşkil etmediğine karar verilmesini talep edebilir.

ENDÜSTRİYEL TASARIM

1. Endüstriyel tasarım nedir?

Endüstriyel tasarım, bir ürünün tümü veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyularıyla algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütündür. Endüstriyel tasarım koruması ancak “ürün”ler üzerinde söz konusu olabilir. Ürün kavramına, bilgisayar programları ve yarı iletken ürünlerin topoğrafyaları dahil değildir.

2. Endüstriyel tasarım korumasının amacı nedir?

Tasarım hakkıyla korunmak istenen, bir ürünün görünümünün o ürüne kattığı ekonomik değerdir.

3. Endüstriyel tasarımlar hangi yasal düzenlemeler ile korunur?

Endüstriyel tasarımlar, Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında özel olarak korunurlar. Bu korumadan yararlanabilmesi için, tasarımın tescil ettirilmiş olması gerekir. Tescil ettirilmemiş tasarımlar, şartları bulunması halinde, Türk Ticaret Kanunu’nun 56. ve devamındaki maddelerde düzenlemiş olan haksız rekabete ilişkin hükümlerle korunabilir.

4. Endüstriyel tasarımların diğer fikri ve sınai haklarla ilişkisi nedir?

Ürünlerin dış görünüş özelliklerini konu alan tasarımlar, fikri ve sınai haklar yelpazesinde fikir ve sanat eserleri ile patent-faydalı modeller arasında yer almaktadır. Bu iki hak türüne olan yakın akrabalığı nedeniyle, tasarımlar, uzun sure çeşitli ülkelerde eser veya patent/faydalı model koruması kapsamında ele alınmış, çoğu zaman fikri ve sınai hakların “üvey evladı” olarak nitelendirilmiştir. Bununla birlikte, son yıllarda Avrupa Birliği düzeyindeki gelişmeler, tasarımların pazarlama fonksiyonunu ön plana çıkarmıştır. Diğer fikri ve sınai haklarla bağlantısı sürmekle beraber, tasarımlar bağımsız bir kişilik kazanmaya başlamıştır. Estetik tasarımlar, tasarımların fikir ve sanat eserleriyle kesiştikleri alanda yer alırken, işlevsel tasarımlar da patent ve faydalı modellerle kesişim noktasında yer almaktadır.

5. Bir endüstriyel tasarımın, aynı zamanda, eser ve patent/faydalı model olarak korunması mümkün müdür?

Bir tasarımın, koruma şartlarını taşımak koşuluyla, aynı zamanda eser ve patent/faydalı model olarak korunması da mümkündür. Sadece teknik özelliği bulunan veya tasarım hukuku anlamında ürün sayılmayan konular üzerinde ise (örneğin bilgisayar yazılımları) tasarım koruması söz konusu olmayacaktır. Tasarımların bu çok yönlü özelliği, tasarım hukuku alanında kümülatif (çoklu) koruma ilkesi olarak adlandırılan ve birden fazla yasal düzenleme kapsamında korunmayı mümkün kılan ilkenin kabulüne neden olmuştur.

6. Endüstriyel tasarım hakkını elde edebilmek için nereye başvurmak gerekir?

Endüstriyel tasarım hakkını elde edebilmek için, tasarımın Türk Patent Enstitüsü’nde tescil ettirilmiş olması gerekir. Tescil ettirilmemiş endüstriyel tasarımlar, Türk Ticaret Kanunu’nun 56. ve devamındaki maddelerinde düzenlemiş olan haksız rekabet hükümleri çerçevesinde korunabilir.

7. Endüstriyel tasarımların korunma şartları nelerdir?

Yeni ve Ayırt edici özelliğe sahip tasarımlar özel olarak korunur.

8. Sadece Türkiye’de yeni olan bir endüstriyel tasarım özel korumadan yararlanabilir mi?

Bir tasarımın özel korumadan yararlanabilmesi için dünya çapında yeni olması gerekir. Buna “mutlak yenilik kriteri” denir. Tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni sayılır.

9. Bir endüstriyel tasarımın dünya çapında yeni olması, özel olarak korunabilmesi için yeterli midir?

Tasarımın, dünya çapında yeni olmasının yanı sıra, ayırt edici niteliğe de sahip olması gerekmektedir. Bir tasarımın ayırt edici nitelikte olup olmadığının tespitinde, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim esas alınır. Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslandığı di.er tasarımın böyle bir kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık varsa, ayırt edici niteliğin bulunduğu kabul edilecektir.

10. Endüstriyel tasarımların tescili hangi aşamalardan oluşur?

Endüstriyel tasarımların tescilinde esasa ilişkin inceleme yapılmamakta, bir başka ifadeyle, tasarımların yeni ve ayırt edici nitelik taşıyıp taşımadığı araştırılmamaktadır. TPE, kendisine yapılan bir endüstriyel tasarım başvurusunda, sadece gerekli evrakların bulunup bulunmadığını ve ortada endüstriyel tasarım konusunu oluşturacak bir ürün olup olmadığını incelemektedir. Gerekli şartları taşıyan tasarım başvurusu, tasarım bülteninde yayımlanmasından itibaren, 6 ay içinde ilgili kişilere (gerçek veya tüzel kişiler ile meslek kuruluşlarına) itiraz hakkı tanınmaktadır. İtirazın reddi
halinde başvuru sahibine tasarım belgesi verilmekte, kabulü halinde ise tasarım belgesi iptal edilmektedir.

11. Endüstriyel tasarımlar ne kadar sure ile korunur?

Tescilli tasarımların korunma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Anılan süre 5’er yıllık dönemler halinde yenilenmek üzere toplam 25 yıla kadar uzatılabilir. Bu sure boyunca korumadan yararlanabilmek için yıllık ücretlerin ödenmiş olması gerekir. Tescilsiz tasarımlar, sadece Türk Ticaret Kanunu’nun 56. ve devamındaki maddelerde düzenlenmiş olan haksız rekabete ilişkin hükümlerine göre korunacağından, haksız rekabetin şartlarının devam ettiği sürece koruma söz konusu olabilecektir.

12. Endüstriyel tasarım belgesi, sahibine ne gibi haklar sağlar?

Tescilli tasarım, sahibine tasarımı üzerinde tekelci bir kullanma hakkı tanır. Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin izni olmadan, koruma kapsamındaki tasarlanan veya tasarımın uygulandığı bir ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz.

13. Hak sahibi kimdir?

Endüstriyel tasarım hakkı tasarımcıya veya onun hukuki halelerine aittir. Tasarımın kullanılması amacıyla 3. kişilere lisans verilebilir.

14. Hizmet ilişkisi çerçevesinde gerçekleştirilen tasarımlarda hak sahibi kimdir?

Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça işçilerin işlerini görürken tasarladıkları tasarımların sahipleri işverendir.

15. Hizmet sözleşmesi dışındaki sözleşmeler çerçevesinde gerçekleştirilen tasarımlarda hak sahibi kimdir?

Hizmet sözleşmesi dışında kalan sözleşmeler çerçevesinde yapılan tasarımlarda hak sahibi aksine bir anlaşma yoksa işi veren kişidir.

16. Endüstriyel tasarımlar hukuki işlemlere konu olabilir mi?

Tasarımın tescil başvurusu veya tescilden doğan tasarım hakkı, başkasına devredilebilir, miras yolu ile intikal eder, rehin hakkına ve hacze konu olabilir. Endüstriyel tasarım başvurusu veya tescilli tasarım hakkından doğan kullanma yetkisi tekelci olan veya olmayan, sınırlı veya sınırsız lisans şeklinde bedelli veya bedelsiz olarak 3. kişilere tanınabilir. Lisans sözleşmesi, yazılı şekle tabi olup, taraşardan birinin talebi üzerine sicile kaydedilir ve yayınlanır.

17. Endüstriyel tasarımın bir başkası tarafından kullanılması durumunda endüstriyel tasarım belgesi sahibi hangi yollara başvurabilir?

Bir endüstriyel tasarımın başkası tarafından kullanılması durumunda, mahkemeden davadan önce, dava ile veya dava sırasında ihtiyati tedbir talebinde bulunulabileceği gibi, fiili işleyen kişiye karşı hukuk ve ceza davası da açılabilir. İhtiyati tedbir kapsamında, tasarım hakkı sahibi, mahkemeden tecavüz fiillerinin durdurulmasını, tasarımdan doğan haklara tecavüz edilerek üretilen veya ithal edilen ürünlere veya kullanılan araçlara Türkiye sınırları içinde, (gümrük, serbest liman ve bölge gibi alanlar da dahil) el konulmasını isteme hakkına sahiptir. Hukuk davası kapsamındaki talepler:
_ Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti.
_ Tasarımdan doğan haklara tecavüz fiilinin durdurulması ve önlenmesi.
_ Tasarımdan doğan hakka tecavüzün giderilmesi.
_ Tecavüz nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın giderilmesi.
_ Tasarımdan doğan hakka tecavüz suretiyle üretilen veya ithal edilen ürünlere, bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara el konulması.
_ El konulan ürün ve araçlar üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınması.
Tasarımı haksız olarak kullanan kişiye karşı ceza davası da açılabilir. Bu kapsamda, fiili işleyenler hakkında para ve hapis cezasının yanı sıra, işyeri kapatma ve ticaretten men cezasına da hükmedilebilir.